طبقهء روحانيان و نه طبقهء اشراف در عهد او به قدرت سابق خود دست نمىيافتند . خسرو اول ، بلاشك زردشتى بوده و از ساير پادشاهان ساسانى اين امتياز را دارد كه در مسائل مذهبى جمود و تعصب نداشته و نسبت به عقايد مختلفهء دينى و مذاهب فلسفى وسعت مشربى نشان مىداده است ؛ عيسويان را در مؤسسات عام المنفعه استخدام مىكرد و در اين كار ترديدى به خويش راه نمىداد . » « 1 » آيين مسيحى مسألهء پيدايش مذهب عيسوى در ايران و احياناً تحت فشار قرار گرفتن آن و مقاومت سرسخت مسيحيان و سپس نفوذ و توسعهء آن مذهب در ايران تا آنجا كه در اواخر عهد ساسانى برخى سلاطين ساسانى تمايل به اين مذهب پيدا كردند و بسيارى از خاندانهاى اصيل زردشتى به آن گرويدند ، داستانى دلكش و عبرت آموز است و نشان دهندهء ضعف معنوى دين زردشت عليرغم قدرت روحانيان آن دين ، در ميان ايرانيان است . اگر اسلام به ايران نيامده بود ، مسيحيت ايران را مىگرفت و آيين زردشت به دست عيسويت تباه مىشد ، همچنانكه كيشهاى مانوى و مزدكى نيز كه از داخل ايران ظهور كرده بودند رقيبهاى سرسخت ديگرى براى آيين زردشتى بودند و زردشتيان كينهء شديدى نسبت به آنها داشتند و به همين دليل است كه زردشتيان ايران مانويها و مزدكيها و حتى مسيحيها را بيش از مسلمين دشمن مىداشتند . در دورهء اسلام مكرر مىبينيم كه زردشتيان و مخصوصاً روحانيان زردشتى با مسلمين عليه مانويها و مزدكيها همكارى مىكنند و از آن سو مىبينيم كه عيسويان ايران نيز در اثر آزارها و محدوديتها و احياناً قتل عام‌ها ( در زمان شاهپور دوم ) كه از ناحيهء زردشتيان ديده بودند ، مسلمين را بر زردشتيان مقدّم مىدارند و مقدم مسلمين را به ايران گرامى مىشمارند . نفوذ مسيحيت و توسعهء آن در ايران بسيار عادى و طبيعى بوده است . راجع به

--> ( 1 ) . همان كتاب ، ص 447 .